Chúng tôi xin giới thiệu với Quý vị một video về kinh nghiệm tổ chức hợp tác xã trong sản xuất cà phê bền vững.

Chúng tôi có tóm lược lại nội dung của video như ở dưới đây.

Trong quá trình tái cơ cấu nông nghiệp hướng tới sản xuất quy mô lớn với các sản phẩm chủ lực, sử dụng các giống chất lượng và năng suất cao, quy trình canh tác hiện đại gắn chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu sản phẩm thì chủ thể quan trọng nhất của quá trình tái cơ cấu nông nghiệp phải lầ các hợp tác xã (HTX).

Đối với sản xuất cà phê, HTX đã có vai trò hỗ trợ được người trồng cà phê trong sản xuất, dịch vụ cung ứng đầu vào, tiêu thụ, và tiếp nhận đầu tư, chuyển giao công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất cà phê, tăng thu nhập cho nông dân.

Luật HTX năm 2012 định nghĩa "Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã".

Về tổ chức hợp tác xã được mô tả: (1) Các thành viên sẽ bỏ phiếu để bầu ra Hội đồng quản trị; (2) Hội đồng quản trị (HĐQT), Ban kiểm soát (BKS) có nhiệm vụ vạch ra toàn bộ đường hướng hoạt động của HTX theo điều lệ đã được tất cả các xã viên thống nhất; (3) HĐQT, BKS cũng đứng ra thuê giám đốc (GĐ) và thỏa thuận mức lương đồng thời ủy quyền cho nhân sự này thuê các nhân viên dưới mình như thủ quỹ, thủ kho để cùng vận hành HTX; (4) Tất cả hoạt động của HĐQT, GĐ, quy trình sản uất, thu hái cà phê của các xã viên trong HTX đều được giám sát bởi BKS; (5) Để đảm bảo công bằng, minh bạch trong nguồn thu, nguồn chi, BKS có quyền thuê kiểm toán sau khi kết thúc năm tài chính; (6) Mỗi kg cà phê bán ra, các thành viên sẽ thống nhất trích lại một phần để trả lương cho giám đốc, thủ quỹ, và thủ kho, phân dư sẽ được sử dụng vào các mục đích chung.

Sự rạch ròi trong hoạt động quản trị, điều hành sẽ giúp HTX phát triển bền vững.

Lâm Đồng là một trong số những địa phương nổi tiếng nhất trong sản xuất cà phê Tây Nguyên. Nhờ khí hậu, đặc điểm thổ nhưỡng thuận lợi, cùng với trình độ thâm canh cao của nông dân mà sản phẩm cà phê của Lâm Đồng đã xuất khẩu đến nhiều quốc gia trên thế giới.

Không còn là sản xuất đơn lẻ, giờ nhiều hộ nông dân cùng nhau đứng trong hợp tác xã. Những cái tên như HTX cà phê Lâm Viên, HTX cà phê Cầu Đất đã và đang được nhiều người biết đến với sự thay đổi tích cực mà nó mang lại cho các nông hộ trồng cà phê.

Tiêu biểu nhất trong hoạt động HTX hiện nay phải kể đến HTX cà phê Lâm Viên, trụ sở thông 10, xã Liên Đầm, huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng. HTX thành lập ngày 18/9/2010 và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 1/2011 với tổng vốn chủ sở hữu là 3,76 tỷ đồng, vốn điều lệ của các thành viên là gần 600 triệu đồng. Hiện nay, HTX có 100 thành viên với tổng diện tích sản xuất là 160 ha, nằm chủ yếu tại các xã Đinh Trang Hòa, Đinh Lạc, Tân Châu, và Thị trấn Di Linh. HTX đã tổ chức theo mô hình quản lý hai bộ máy, tách bạch chức năng quản trị và chức năng điều hành, để đảm bảo phân quyền quản lý rõ ràng, tài chính công khai, mình bạch.

HTX Lâm Viên có 04 thành viên trong HĐQT, 04 thành viên BKS, và 03 nhân viên (giám đốc, kế toán và thủ kho). HĐQT và BKS đều là những xã viên ưu tú của HTX, được bầu ra và làm việc tự nguyện. Họ sẽ đứng ra thuê giám đốc, kế toán, thủ kho và thỏa thuận mức lương chi trả cho ba đối tượng này dựa trên lợi tức hàng năm của HTX.

Do đặc thù vùng núi, địa bàn rộng, nằm trải dài nhiều xã nên HTX sẽ được chia làm nhiều nhóm sản xuất có địa bàn ở gần nhau. Mỗi nhóm đứng đầu là nhóm trưởng. Người này là cầu nối để truyền tải thông tin chỉ đạo, điều hành từ ban quản trị đến các thành viên trong nhóm và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của các thành viên trong nhóm đến HĐQT thông qua các cuộc họp định kỳ hàng tháng.

Anh Thảo là nhóm trưởng của một nhóm sản xuất có gần 10 thành viên. Hàng năm hoặc trước mỗi mùa vụ, anh và các thành viên trong nhóm đều được tham gia vào các buổi tập huấn về phương pháp trồng cà phê an toàn, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bón phân theo nguyên tắc 4 đúng hay tưới nước tiết kiệm trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay. Nếu như trước khi vào HTX, anh thường chăm sóc cà phê theo cảm tính vì không có ai hướng dẫn kỹ thuật, dẫn đến hiệu quả không cao thì nay điều này đã thay đổi. Trước đây anh bón phân theo cách truyền thống, rải trên mặt đất, không có đặt rãnh, sau khi tập huấn, biết cách rạch rãnh bón phân, rồi lấp đất trở lại nên giảm bốc hơi, lượng phân cây hấp thu nhiều hơn.

Tham gia HTX không chỉ được đào tạo để biết cách bón phân đúng chủng loại, đúng thời điểm, đúng lượng mà còn được mua phân bón với giá cả thấp nhất, chất lượng đảm bảo nhất. HTX đóng vai trò là một đại lý, trực tiếp giao dịch với nhà máy, đại lý cấp 1 trên địa bàn để HTX đứng ra làm đại lý cấp 2 mua phân bón, vật tư nông nghiệp về cung cấp cho các xã viên. Bà con không phải đi đến các đại lý cấp 3, 4 để mua nên giá cả cũng giảm được vài chục ngàn đồng mỗi bao. Nhưng quan trọng hơn là chất lượng phân bón được đảm bảo. Mỗi đợt HTX nhập phân bón về, HĐQT sẽ yêu cầu phòng nông nghiệp huyện xuống tận nơi, lấy mẫu, đem đi kiểm định, phí kiểm định do HTX chi trả.

Canh tác cà phê đúng quy trình kỹ thuật, bón phân đúng quy cách, chất lượng phân bón đảm bảo, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ngoài danh mục, đảm bảo thời gian cách ly đầy đủ trước khi thu hoạch nên niên vụ 2016/17 dù thời tiết bất lợi do biến đổi khí hậu, sản lượng cà phê nhập kho của HTX Lâm Viên vẫn đạt 141 tấn. Cũng nhờ thường xuyên tham khảo ý kiến thị trường của các chuyên gia mà có lúc HĐQT đã quyết định bán được cà phê ở mức giá cao, nông dân lãi lớn.

Tổng doanh thu của HTX trong niên vụ vừa qua là 11 tỷ đồng, lợi nhuận ước đạt 350 triệu đồng. Căn cứ theo điều lệ HTX, lợi nhuận được phân phối như sau: 20% cho quỹ phát triển sản xuất, 20% quỹ dự phòng rủi ro, 2% quỹ khen thưởng, 38% tích lũy trong tài khoản của các thành viên, 40% trả lại cho các thành viên.

Chú trọng chất lượng, minh bạch trong phân phối, điều hòa lợi ích giữa các xã viên và ban giám đốc, bước sang năm thứ 7 hoạt động, HTX cà phê Lâm Viên ngày càng củng cố được niềm tin với các xã viên của mình.