Chúng tôi xin được giới thiệu tới Quý vị video về kỹ thuật tái canh bằng phương pháp ghép cải tạo vườn cà phê già cỗi với sự hướng dẫn của chuyên gia Mai Xuân Thông.

Chúng tôi có tóm lược lại nội dung của video như ở dưới đây. Tuy nhiên, sử dụng video sẽ trực quan, sinh động hơn. Bên cạnh đó, nội dung video có rất nhiều kỹ thuật, gợi ý, hướng dẫn rất hữu ích của chuyên gia Mai Xuân Thông mà chúng tôi khó có thể truyền tải hết bằng ngôn từ, câu chữ. 

Cà phê là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam hiện nay trên cả nước có trên 86.000 ha diện tích cà phê già cỗi trên 25 năm. Những vườn cà phê này có hiện tượng thoái hóa, gốc xù xì, sâu bệnh, tán bị lệch, ít cành thứ cấp và ra hoa không tập trung (trên cùng một cành vừa có hoa, vừa có quả xanh, quả chín) làm ảnh hưởng không nhỏ đến sản lượng, chất lượng, và thu hái cà phê. Ngoài ra, sử dụng giống không rõ nguồn gốc, xuất xứ cũng đã khiến nhiều cây cà phê thoái hóa sau nhiều năm canh tác. Năng suất quả những vườn cà phê này rât thấp chỉ còn 2 tấn/ha.

Để cải thiện tình trạng trên, ghép chồi sử dụng các giống cà phê thuần chủng như TR4, TR9 có năng suất cao được cho là giải pháp tối ưu. Tỷ lệ mắt ghép có thể sống trên 90%, chi phí thấp, và bước sang năm thứ 3 là có thể cho thu hoạch. Đến năm thứ 5, năng suất có thể đạt 4-5 tấn/ha.

Kỹ thuật ghép cải tạo vườn cà phê gồm có những bước sau:

• Bước 1: Cưa gốc cà phê già cỗi.
• Bước 2: Chọn chồi ghép.
• Bước 3: Ghép cà phê.
• Bước 4: Chăm sóc sau ghép.

Thời gian ghép cà phê có thể tiến hành ghép quanh năm nhưng không nên ghép vào giai đoạn mưa dầm (tháng 7,8) và tháng khô hạn (tháng 2,3) vì tỷ lệ sống rất thấp. Thời điểm ghép thích hợp nhất vào tháng 5,6.

Bước 1: Cưa gốc cà phê gà cỗi.

Trước khi cưa đốn, bà con nên tỉa bớt cành để cưa đốn thuận lợi. Bà con chú ý chiều cao từ mặt đất lên đến vết cưa khoảng từ 20-25 cm, mặt cắt hướng về phía Đông Nam hoặc Nam, tránh hướng Tây. Nguyên nhân vì mặt cắt hướng Tây sẽ bị ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp làm khô vết cắt. Độ vát của vết cắt khoảng 40 độ để không bị nước đọng. Phần gốc cây giữ lại có nhiều u có khả năng phát sinh chồi và như thế thì sẽ có chồi để ghép thay thế.

Sau khi đốn 2 tháng, chồi sẽ mọc rất nhiều, chúng ta sẽ tiến hành định chồi tức là loại bỏ những chồi kém phát triển, giữ lại những chồi khỏe mọc lên từ thân cây để tiến hành ghép.

Bước 2: Chọn chồi ghép.

Khi chồi mọc từ 5-10 cm, chúng ta tiến hành định chồi lần thứ nhất, chỉ giữ lại 4-5 chồi. Một thời gian sau khi chồi đạt 20-25 cm, chúng ta định chồi lần nữa và lúc này chỉ giữ lại từ 2-3 chồi, đảm bảo các chồi phân bố đều quanh gốc, mọc thẳng, không dị dạng, không sâu bệnh. Chúng ta loại bỏ những chồi mọc lên từ đỉnh mặt cắt vì chúng rất dễ bị gẫy khi gặp gió lớn sau này. 

Bước 3: Ghép cà phê.

Khi đã định được chồi, chúng ta tiến hành ghép cà phê. Để thực hiện tốt ghép cà phê, bà con cần chuẩn bị những vật dụng sau: một chiếc kéo cắt cành, một con dao ghép, một cuộn dây ghép tự hủy, và chồi ghép. Chồi ghép phải được lấy từ những vườn mà các cơ quan chức năng công nhận là vườn đầu dòng hoặc có thể mua ở viện WASI hoặc có thể lấy các chồi ngọn ở trên cây ở vườn nhà mình mà những cây này có năng suất cao, ổn định, không bị sâu bệnh. Những chồi này phải được lấy trước 10 giờ sáng và đã ngừng bón phân trước 10 ngày. 

Các bước ghép bao gồm: xử lý gốc ghép > xử lý chồi ghép > tiếp hợp chồi và gốc ghép > cố định, quấn dây, che chỗ ghép.

Bước 4: Chăm sóc sau ghép.

Sau khi ghép cải tạo, chúng ta phải thường xuyên kiểm tra sự phát triển của chồi ghép, loại bỏ những chồi không đảm bảo chất lượng như còi cọc, chết. Chú ý dinh dưỡng, độ ẩm cân đối cho cây cà phê để cây phát triển tốt.

Sau khi ghép khoảng 10-15 ngày thì chúng ta ra kiểm tra và thường xuyên tỉa bỏ các chồi vượt để hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng với những chồi mà mình đã ghép, để giúp chồi ghép phát triển nhanh hơn. Thêm nữa là chúng ta ghép bổ sung những cây đã bị chết. Và sau 40-50 ngày thì chúng ta tiến hành cắt bỏ dây ghép vì tiếp hợp đã hoàn chỉnh, cây đã mọc. Cách cắt dây buộc rất đơn giản ta dùng mũi dao ghép chích vào vết buộc là nó sẽ bung ra.

Nếu đất đủ ẩm thì chúng ta tiến hành chồng xen những cây ăn quả như sầu riêng, bơ, tiêu. Nếu trong vườn đã có cây che bóng sẵn thì ra rong tỉa để tạo đủ ánh sáng cho cây sinh trưởng phát triển.

Kỹ thuật ghép cải tạo giúp trẻ hóa vườn cà phê già cỗi, giúp nâng cao năng suất, chất lượng cà phê, rút ngắn thời gian thu hoạch so với tái canh trồng mới.