Nguồn: congthuong.vn
Thị trường chủ lực giảm nhập khẩu
Ngày 27/2, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam giảm nhẹ so với ngày trước đó. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), gạo 5% tấm hiện dao động 400-415 USD/tấn; gạo 100% tấm ở mức 315-319 USD/tấn, giảm 1 USD/tấn; gạo Jasmine ở mức 432-436 USD/tấn, cũng giảm 1 USD/tấn. Diễn biến này phản ánh áp lực từ nguồn cung tăng mạnh trong nước và nhu cầu nhập khẩu chững lại từ một số thị trường lớn.
Đáng chú ý, Philippines thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam dự kiến giảm lượng nhập khẩu xuống còn khoảng 150.000 tấn/tháng trong tháng 3 và tháng 4/2026, thấp hơn nhiều so với mức bình quân khoảng 400.000 tấn/tháng trước đó. Động thái này nhằm bảo vệ nông dân trong nước khi bước vào cao điểm thu hoạch vụ chính, đồng thời ổn định thị trường nội địa.
Việc thị trường chủ lực “siết” nhập khẩu diễn ra đúng thời điểm vụ Đông Xuân 2025-2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ dư cung cục bộ và áp lực giảm giá lúa trong nước.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã xuống giống 1,266 triệu ha lúa Đông Xuân, đạt 100% kế hoạch, với sản lượng dự kiến hơn 1,65 triệu tấn. Đến nay, khoảng 250.000 ha đã được thu hoạch, năng suất đạt trên 66 tạ/ha. Nguồn cung dồi dào trong khi nhu cầu nhập khẩu tạm thời chững lại khiến thị trường xuất khẩu gạo đối mặt nhiều thách thức trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, theo các thương nhân quốc tế, việc Philippines giảm nhập khẩu chỉ mang tính thời điểm và chủ yếu phục vụ điều hành thị trường nội địa, không làm thay đổi vai trò của quốc gia này như một khách hàng chủ lực của gạo Việt Nam trong dài hạn.
Dù đối mặt áp lực ngắn hạn, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực trong những tháng đầu năm. Tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 600.000 tấn gạo, đạt kim ngạch 370 triệu USD, tăng 12,4% về lượng và 16,9% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt 616,6 USD/tấn, tăng 4%.
Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, với lượng nhập khẩu từ Việt Nam đạt 331.770 tấn trong tháng đầu năm, chiếm hơn 50% tổng lượng xuất khẩu. Điều này cho thấy dù có điều chỉnh chính sách trong ngắn hạn, Philippines vẫn giữ vai trò trung tâm trong cơ cấu thị trường gạo Việt Nam.
Bên cạnh đó, nhiều thị trường khác đang tăng cường nhập khẩu, góp phần giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ. Năm 2025, xuất khẩu gạo sang Ghana tăng 21,3%, Bờ Biển Ngà tăng 67,5%, trong khi Bangladesh tăng đột biến. Các thị trường như Singapore, Canada, EU và Trung Đông cũng được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng, đặc biệt đối với các dòng gạo chất lượng cao và gạo sản xuất theo tiêu chuẩn bền vững.
Ở góc độ doanh nghiệp, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại Phước Thành IV (Vĩnh Long), cho biết: Vụ Đông Xuân luôn là vụ quan trọng nhất trong năm, cả về sản lượng và chất lượng. Doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị kho bãi, tài chính và cam kết thu mua lúa cho nông dân theo hợp đồng, đồng thời tạm trữ một phần sản lượng để điều tiết nguồn cung cho các tháng sau.
“Việc tạm trữ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng, bảo đảm chất lượng ổn định cho các đơn hàng xuất khẩu và giữ uy tín với đối tác quốc tế, ngay cả khi thị trường có biến động”, ông Thành cho biết.
Chủ động thích ứng để giữ vững vị thế
Không chỉ đối mặt với biến động từ thị trường Philippines, gạo Việt Nam còn chịu áp lực cạnh tranh từ nguồn cung toàn cầu gia tăng. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng gạo thế giới niên vụ 2025/2026 dự kiến đạt mức kỷ lục, trong đó Ấn Độ có thể xuất khẩu tới 23,6 triệu tấn, tiếp tục giữ vị trí nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới.
Trong khi đó, các quốc gia nhập khẩu cũng điều chỉnh chính sách theo hướng tăng tự chủ lương thực, hạn chế phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, khiến cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), để duy trì khả năng cạnh tranh, ngành gạo Việt Nam cần tập trung nâng cao chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và xây dựng chuỗi giá trị bền vững.
“Muốn bán được gạo, cần nắm rõ nhu cầu từng thị trường, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và môi trường. Đây là yếu tố quyết định để nâng cao giá trị và giữ thị phần trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt”, ông Tùng nhấn mạnh.
Trong khi đó, theo các doanh nghiệp xuất khẩu, các thị trường như EU, Nhật Bản, Canada và Singapore đang ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường và tính bền vững trong sản xuất. Gạo sản xuất theo tiêu chuẩn phát thải thấp không chỉ nâng cao hình ảnh thương hiệu mà còn có khả năng đạt giá trị cao hơn so với gạo thông thường.
Việc Philippines giảm nhập khẩu trong ngắn hạn được xem là phép thử đối với năng lực thích ứng của ngành lúa gạo Việt Nam. Tuy nhiên, với lợi thế về sản lượng, chất lượng và hệ thống chế biến phát triển, gạo Việt Nam vẫn có nền tảng vững chắc để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh thị trường biến động, giải pháp căn cơ là nâng cao chất lượng, đa dạng hóa thị trường, phát triển các dòng gạo giá trị cao và tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp. Đồng thời, cần đẩy mạnh xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam gắn với tiêu chí xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.
Nếu tận dụng tốt các Hiệp định thương mại, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm, ngành lúa gạo Việt Nam không chỉ vượt qua thách thức ngắn hạn mà còn có cơ hội củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, hướng tới tăng trưởng ổn định và bền vững trong dài hạn.